wtorek, 22 maja 2012 roku
Imieniny: Emila, Neleny, Romy

znajdujesz się w:

AKTUALNOŚCI

Przyroda w mieście się opłaca! O ekonomicznej i społecznej wartości usług ekosystemów w Łodzi
Fundacja Sendzimira i Biuro Strategii Miasta Urzędu Miasta Łodzi na zapraszają pracowników instytucji publicznych, przedsiębiorców, mieszkańców – wszystkich, którym bliskie są sprawy rozwoju Łodzi, niekoniecznie wtajemniczonych w tematykę ochrony środowiska – na seminarium 22 maja br w godz. 09:00-11:00 w Małej Sali Obrad UMŁ przy ul. Piotrkowskiej 104.
POLSKA | 18 maja 2012
Podsumowanie Konkursu Mazowsze nadaje na jednej fali
Wystarczyła odpowiedź na jedno pytanie, by dać sobie szansę na udział w bezpłatnym szkoleniu podnoszącym kompetencje osobiste. Jedno pytanie (wymień partnerów konkursowych Warszawskiej Grupy Doradców Public Relations), dwie możliwości wyboru: zwycięzcy, zgodnie z osobistymi preferencjami wybrali warsztat Autoprezentacja lub ABC mowy ciała.
POLSKA | 17 maja 2012
Najlepsi samorządowcy na Mazowszu
10 maja br. poznaliśmy wyniki plebiscytu dla dziennikarzy pn. "Urząd Przyjazny Mediom Społeczeństwu", który zorganizowała Warszawska Grupa Doradców PR pod patronatem portalu Regioportal.pl Najlepszym Prezydentem Roku 2011 został wybrany Pan Andrzej Nowakowski z Płocka. Najlepszym starostą na Mazowszu – Pani Bogumiła Więckowska. Burmistrzem Roku 2011 jest Pan Grzegorz Benedykciński z Grodziska Mazowieckiego.
POLSKA | 15 maja 2012
Konferencja prasowa Targów PPP i Inwestycji
W dniu 25 kwietnia 2012 r. o godzinie 11:00 w Sali Sejmowej Urzędu Miasta Płocka odbyła się konferencja prasowa dotycząca Targów PPP i Inwestycji. Celem konferencji było przekazanie informacji dotyczących Targów PPP i Inwestycji, jak i przybliżenie tematyki związanej z partnerstwem publiczno-prywatnym.
POLSKA | 26 kwietnia 2012
Zmiana terminu nadsyłania kart do głosowania w Plebiscycie „Urząd Przyjazny Mediom i Społeczeństwu”
W związku z dużym zainteresowaniem Plebiscytem, termin nadsyłania kart do głosowania zostaje przedłużony do 01.05.2012 roku. "Urząd Przyjazny Mediom i Społeczeństwu" jest częścią projektu "Akademia Urzędnika Samorządowego" organizowanego przez Warszawską Grupę Doradców PR. Konkurs ma na celu usprawnienie komunikacji pomiędzy urzędami miast i gmin z mediami lokalnymi oraz dziennikarzami obywatelskimi.
POLSKA | 23 kwietnia 2012

OPRACOWANIA

Kultura lokalnie. Między uczestnictwem w kulturze a partycypacją w zarządzaniu.
tematyka: partycypacja społeczna
Aktualne problemy demograficzne regionu Polski wschodnie
tematyka: demografia, migracje
Podmiotowość dla rozwoju
tematyka: aspekty krajowe i europejskie
Społecznosci lokalne wobec osób starszych – diagnoza i rekomendacje
tematyka: opieka społeczna
Metody ewaluacji i kierunki wspierania innowacyjności ze środków UE
tematyka: nowoczesna gospodarka

Nowości

Barbara Kożuch

Zarządzanie publiczne W teorii i praktyce polskich organizacji

36.00 PLN

31.90

PLN

szczegóły

Piotr Ciborski

Czas pracy kierowców z wzorcowymi informacjami o czasie pracy dla kierowców

136.50 PLN

119.90

PLN

szczegóły

Jarosław Sosnowski

Folia oeconomica 251. Klastry logistyczne na tle procesów rozwoju regionu

33.60

PLN

szczegóły

poniedziałek, 5 października 2009

Czy jednostki samorządu terytorialnego mogą finansować wydatki związane z usuwaniem odpadów zawierających azbest z nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych?

autor: Agnieszka Gerasimiuk

źródło: Finanse Komunalne

polecany:

aktualna ocena: 2.33/6

rozmiar tekstu:

Gospodarowanie odpadami przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) pochłania znaczne środki finansowe i rodzi wiele pytań: w jaki sposób radzić sobie z poszczególnymi rodzajami odpadów, jakie wybrać sposoby unieszkodliwiania odpadów, kto powinien ponosić koszty ich usunięcia?

Wydaje się, że najwięcej wątpliwości pojawia się w kwestii usuwania azbestu. Jest to zagadnienie stosunkowo nowe, nieuregulowane w polskim prawie w sposób wyraźny. Istotną sprawą jest ustalenie, czy wydatki ponoszone z tytułu usuwania azbestu mogą być finansowane z budżetu JST. Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy ustalić, czy usuwanie azbestu jest zadaniem gminy, czy też obciąża inne podmioty. W tym celu w pierwszej kolejności należy prześledzić, jak w świetle ustaw należy rozumieć pojęcie „odpad komunalny”.

W art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym[1] znajduje się wskazanie, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują m.in. sprawy unieszkodliwiania odpadów komunalnych (art. 7 ust. 1 pkt 3). Pojęcie odpadów komunalnych jest pojęciem zdefiniowanym w art. 3 ust. 3 pkt 4 ustawy z 27.04.2001 r. o odpadach[2]. I tak, ilekroć w ustawie mowa jest o odpadach komunalnych, rozumie się przez to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych, pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

W literaturze[3] podkreśla się, że kryterium decydującym o zaliczeniu danego odpadu do kategorii odpadów komunalnych jest miejsce pochodzenia odpadu. Odpadem komunalnym jest wszystko to, co powstaje w gospodarstwie domowym, w wyniku jego normalnego funkcjonowania. Odpady komunalne mogą powstać także poza gospodarstwem domowym, ale wówczas łącznie muszą spełniać dwa warunki:

nie mogą zawierać odpadów niebezpiecznych,
ze względu na swój charakter lub skład muszą być podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

Stąd też uważa się, że odpady powstałe np. w szkołach czy przedszkolach zalicza się do odpadów komunalnych, jeśli są to odpady o charakterze naturalnym, a ich skład jest identyczny z odpadami powstającymi w gospodarstwie domowym. Do kategorii odpadów komunalnych nie można zaliczyć natomiast niczego, co powstaje poza gospodarstwem domowym i zostało scharakteryzowane jako odpad niebezpieczny w rozumieniu rozporządzenia Ministra Środowiska z 27.09.2001 r. w sprawie katalogu odpadów[4]. A zatem odpady komunalne powstałe w gospodarstwie domowym mogą mieć także charakter odpadów niebezpiecznych. Ustawa o odpadach zalicza do takich odpady:

należące do kategorii lub rodzajów odpadów określonych na liście A w załączniku nr 2 do ustawy oraz posiadające co najmniej jedną z właściwości wymienionych w załączniku nr 4 do ustawy bądź
należące do kategorii lub rodzajów odpadów określonych na liście B w załączniku nr 2 do ustawy i zawierające którykolwiek ze składników wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy oraz posiadające co najmniej jedną z właściwości wymienionych w załączniku nr 4 do ustawy.

Do odpadów niebezpiecznych niewątpliwie należy zaliczyć wyroby zawierające azbest. Załącznik nr 3 do powoływanej wyżej ustawy o odpadach – „Składniki odpadów, które kwalifikują je jako odpady niebezpieczne” – pod poz. C25 wyróżnia azbest (pył i włókna). Stąd też wszelkie elementy konstrukcyjne zawierające azbest, a występujące w gospodarstwach domowych, należy zaliczać do odpadów komunalnych. Zadania w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi zostały sklasyfikowane w ustawie o odpadach. I tak, art. 16a u.o. stanowi, że „do obowiązkowych zadań własnych gmin w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi należy:

zapewnianie objęcia wszystkich mieszkańców gminy zorganizowanym systemem odbierania wszystkich rodzajów odpadów komunalnych,
zapewnianie warunków funkcjonowania systemu selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych, aby było możliwe:
1. ograniczenie składowania odpadów komunalnych ulegających biodegradacji,
2. wydzielanie odpadów niebezpiecznych z odpadów komunalnych,
3. osiągnięcie poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych,
zapewnianie budowy, utrzymania i eksploatacji własnych lub wspólnych z innymi gminami lub przedsiębiorcami instalacji i urządzeń do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych albo zapewnienie warunków do budowy, utrzymania i eksploatacji instalacji i urządzeń do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych przez przedsiębiorców,
zapewnianie warunków ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych do składowania:
1. do 31.12.2010 r. – nie więcej niż do 75% wagowo całkowitej masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji,
2. do 31.12.2013 r. – nie więcej niż do 50% wagowo całkowitej masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji,
3. do 31.12.2020 r. – nie więcej niż do 35% wagowo całkowitej masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r.,
inicjowanie i ułatwianie tworzenia punktów zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, wskazywanie lokalizacji, w których mogą być prowadzone akcje odbierania zużytego sprzętu od mieszkańców gminy, oraz podejmowanie działań informacyjnych i edukacyjnych w tym zakresie”.

Mając powyższe na uwadze, można sformułować tezę, że zadania wymienione w tym artykule są obowiązkowymi zadaniami własnymi gminy, wykonywanymi ze środków własnych JST i na własną odpowiedzialność. Zapewnienie przez gminę warunków funkcjonowania systemu selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych w taki sposób, aby możliwe było wydzielenie odpadów niebezpiecznych z odpadów komunalnych w przypadku wyrobów zawierających azbest powinno odbywać się zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2.04.2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest[5]. Organy stanowiące JST powinny na swój koszt opracować programy usuwania wyrobów zawierających azbest z obiektów leżących na terenie danej JST, a będących w posiadaniu osób fizycznych i prawnych, a także z jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Do zadań gminy należy także:

przeprowadzenie inwentaryzacji obiektów zawierających azbest,
opracowanie harmonogramu usuwania z terenu gminy tych niebezpiecznych odpadów[6],
wskazanie mieszkańcom, jakie podmioty gospodarcze uzyskały zezwolenia na prowadzenie prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest.

Ponadto zaznaczyć wypada, że zgodnie z „Programem usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski”[7] wydatki te były dofinansowane z budżetu państwa.

Do zadań własnych gminy należy gospodarowanie odpadami. Przez gospodarowanie odpadami rozumie się zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, w tym również nadzór nad tymi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów[8]. A zatem z bud- żetu gminy powinny być sfinansowane wydatki związane z transportem niebezpiecznych odpadów zawierających azbest, wykonanym – w zależności od specyfiki danej JST – bądź przez jednostkę organizacyjną gminy „wyposażoną” w takie kompetencje, bądź przez podmiot gospodarczy wskazany z zachowaniem przepisów prawa zamówień publicznych[9] i ustawy o finansach publicznych[10]. Zadaniem gminy jest zorganizowanie systemu selektywnego zbierania odpadów w taki sposób, aby zebrane przez jej mieszkańców posegregowane odpady nie uległy powtórnemu zmieszaniu i aby oddzielić odpady niebezpieczne od pozostałych odpadów komunalnych.

Z budżetu gminy pokrywa się także koszty związane ze składowaniem odpadów. Zgodnie z art. 16a pkt 3 u.o. zadaniem własnym gminy jest budowa, utrzymanie i eksploatacja własnych lub wybudowanych wspólnie z innymi gminami bądź przedsiębiorcami instalacji i urządzeń do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych. Koszty budowy, utrzymania i eksploatacji urządzeń i instalacji umożliwiających odzyskiwanie i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych – uprzednio wydzielonych z odpadów komunalnych – należą do wydatków budżetu województwa. Zasada ta została wyrażona expressis verbis w art. 16b u.o.

Natomiast zgodnie z § 4 i 7 rozporządzenia w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca nieruchomości, a także obiektu, urządzenia budowlanego, instalacji przemysłowej bądź innego miejsca zawierającego azbest przeprowadza kontrole stanu tych wyrobów, kwalifikując wyroby uszkodzone lub zużyte do wymiany bądź usunięcia. O zamiarze przeprowadzenia tych prac powiadamia właściwy organ nadzoru budowlanego. Zleca wyspecjalizowanej firmie wymianę wyrobów zawierających azbest i ponosi koszty tej operacji. Jest to zgodne z zasadą „zanieczyszczający płaci”. Posiadacz wyrobów zawierających azbest ponosi koszty związane z usunięciem tych wyrobów ze swojej posesji przez wyspecjalizowaną firmę.

Możliwe jest zrefundowanie części wydatków poniesionych przez osoby fizyczne w związku z usunięciem azbestu (np. z dachu budynku, z instalacji wewnątrz budynku) ze środków publicznych. Jednak nie mogą to być wydatki ponoszone bezpośrednio z budżetu JST. Wydatki budżetu mogą dotyczyć tylko kosztów usunięcia wyrobów zawierających azbest z nieruchomości będących w posiadaniu gminy. Finansowanie tego typu wydatków ponoszonych przez osoby fizyczne może odbywać się za pośrednictwem gminnego funduszu ochrony środowiska, o ile takie wsparcie zostało przewidziane w gminnym programie usuwania azbestu. „Zgodnie z ustawą z 27.04.2001 r. – Prawo ochrony środowiska[11], pomoc może być udzielana, w szczególności w formie dotacji przez powiatowe i gminne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz w formie pożyczek lub dopłat do oprocentowania preferencyjnych kredytów i pożyczek przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej”[12]. Podkreślenia wymaga, że o ile w dokumentach tych przewiduje się możliwość udzielenia dotacji na dofinansowanie zadań w zakresie usuwania azbestu, o tyle w sytuacji gdy konkretny gminny fundusz ochrony środowiska przewiduje dofinansowanie osobom fizycznym kosztów usunięcia azbestu z prywatnej posesji, właściwsze wydaje się pojęcie refundacji poniesionych wydatków aniżeli dotacji. Wynika to ze szczególnego charakteru dotacji, określonego przepisami ustawy o finansach publicznych. Posługiwanie się terminem „dotacja” prawo zastrzega jedynie do przypadków mających wyraźne umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Dotacja jest bowiem formą działania właściwą prawu publicznemu, z którą z kolei inne przepisy ustawowe wiążą szczególną odpowiedzialność podmiotu dotującego i dotowanego (art. 138 u.f.p.) oraz administracyjną egzekucję zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z jej przeznaczeniem[13] (ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji[14]).

Powyższa zasada znajduje uzasadnienie także w przepisach ustawy z 13.09.1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach[15]. Obowiązkowym zadaniem własnym gminy jest stworzenie warunków do wykonywania prac związanych z utrzymaniem czystości i porządku na terenie gminy lub zapewnienie wykonania tych prac przez odpowiednie własne jednostki organizacyjne i prowadzenie m.in. ewidencji umów zawartych przez właścicieli nieruchomości z terenu gminy na odbiór odpadów komunalnych z ich nieruchomości. Celem ewidencjonowania tych umów jest kontrolowanie przez gminę, czy właściciele poszczególnych nieruchomości wywiązują się z obowiązków nałożonych na nich ustawą. Do obowiązków właścicieli nieruchomości należy:

wyposażenie nieruchomości w urządzenia służące do zbierania odpadów komunalnych oraz utrzymywanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym,
zbieranie powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w gminnym regulaminie,
pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi.

Podsumowując, należy wskazać, że w przedmiocie pokrywania z budżetu gminy wydatków związanych z usunięciem azbestu należy rozróżnić następujące kwestie.

Po pierwsze: zadaniem własnym gminy, wynikającym z art. 16a u.o., jest zapewnienie wszystkim mieszkańcom warunków funkcjonowania systemu selektywnego zbierania i odbierania odpadów w taki sposób, aby było możliwe wydzielenie z odpadów komunalnych odpadów niebezpiecznych. Wydatki związane z odbiorem tego typu odpadów, kosztem ich przewozu i utylizacji powinny obciążać bud- żet JST. Należy je klasyfikować w dziale 900 rozdziału 90002 we właściwych paragrafach wydatków rozporządzenia Ministra Finansów z 14.06.2006 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych[16].

Po drugie: wydatki na rzecz osób fizycznych, które dokonują usunięcia wyrobów zawierających azbest z budynków lub instalacji znajdujących się w posiadaniu tych osób, nie mogą być pokrywane z budżetu JST. Nie można bowiem uznać, że mieszczą się one w katalogu wydatków służących zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciele nieruchomości ponoszą koszty związane z pozbyciem się odpadów komunalnych.

Po trzecie: warunkowo wydatki te mogą być zrefundowane w ramach środków gminnego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Jednak aby wydatek uznać za uzasadniony, możliwość jego poniesienia musi wynikać z art. 406 p.o.ś. i uchwały organu stanowiącego JST w sprawie określenia gminnego programu usuwania azbestu. Jest to zgodne z przywołaną wyżej zasadą „zanieczyszczający płaci”.

Agnieszka Gerasimiuk jest członkiem Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku.

[1] Ustawa z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.).

[2] Ustawa z 27.04.2001 r. o odpadach (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251), dalej: u.o.

[3] Zob. W. Radecki, Ustawa o odpadach. Komentarz, LEX nr 888162.

[4] Rozporządzenie Ministra Środowiska z 27.09.2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206).

[5] Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2.04.2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 71, poz. 649), wydane na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z 19.06.1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r. Nr 3, poz. 20).

[6] Zgodnie z dyrektywą Rady 87/217/EWG z 19.03.1987 r. w sprawie ograniczenia zanieczyszczenia środowiska azbestem i zapobiegania temu zanieczyszczeniu (Dz. Urz. WE L85) – do 2032 r.

[7] Zob. Informacja o finansowaniu usuwania azbestu przez osoby fizyczne w ramach „Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski”, MG-DIW z 3.09.2007 r., http://www.bazagmin.pl: „Ze środków budżetu państwa wspierane są następujące działania: opracowanie wojewódzkich, powiatowych i gminnych planów ochrony przed szkodliwością azbestu i programów usuwania wyrobów zawierających azbest, szkolenia pracowników administracji publicznej w zakresie szczegółowych przepisów i procedur dotyczących bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest, inicjatywy samorządu terytorialnego w zakresie oczyszczania miejsc publicznych, działalność informacyjno-popularyzacyjna na temat bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest oraz sposobów ich usuwania; (...) Podkreślenia wymaga, iż środki z budżetu państwa nie są przeznaczone na działania inwestycyjne, w tym na usuwanie azbestu i wyrobów zawierających azbest”.

[8] Zob. A. Goździńska, System gospodarowania odpadami komunalnymi, „Samorząd Terytorialny”, 2009/3, s. 53.

[9] Ustawa z 29.01.2004 r. – Prawo zamówień publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655 ze zm.).

[10] Ustawa z 30.06.2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.), dalej: u.f.p.

[11] Ustawa z 27.04.2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.), dalej: p.o.ś.

[12] Pismo Ministra Środowiska nr DGOtp 070/21/2914/07/ID z 13.08.2007 r. do Marszałka Senatu. Zob. także „Regulamin przeznaczania środków WFOŚiGW w Warszawie na dofinansowanie działań z zakresu usuwania i unieszkodliwiania azbestu na terenie województwa mazowieckiego” – strona internetowa WFOŚiGW w Warszawie lub „Zasady udzielania pomocy finansowej ze środków WFOŚiGW w Białymstoku” – załącznik do uchwały nr 68/02007 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Białymstoku z 20.07.2007 r., strona internetowa WFOŚiGW w Białymstoku.

[13] Tak uchwała RIO w Krakowie KI-00571/409/99 z 28.09.1999 r., OwSS 2000/1, poz. 31.

[14] Ustawa z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.).

[15] Ustawa z 13.09.1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 236, poz. 2008 ze zm.).

[16] Rozporządzenie Ministra Finansów z 14.06.2006 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. Nr 107, poz. 726 ze zm.).