Od 1 stycznia 2009 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. Zawarte w niej rozwiązania mają uelastycznić politykę kadrową w jednostkach samorządu terytorialnego. Nowości to m.in. likwidacja mianowania jako szczególnej podstawy zatrudnienia w samorządach, przygotowawcza służba urzędników oraz większa swoboda szefa w kształtowaniu wynagrodzeń. Jednostki samorządowe powinny wprowadzić odpowiednie zmiany do swoich statutów i regulaminów w terminie do 30 czerwca 2009 r.
Ustawa dzieli stanowiska samorządowe na:
- urzędnicze, w tym kierownicze,
- doradców i asystentów, których liczba jest ograniczona (trzy osoby w gminach do 20 tys., pięć osób w gminach do 100 tys. i powiatach, siedem osób w pozostałych gminach i województwach ). Okres zatrudnienia na tych stanowiskach będzie równy kadencji szefa (czyli wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty lub marszałka województwa), a wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy jest możliwe za dwutygodniowym wypowiedzeniem,
- pomocnicze i obsługi.
Wykaz stanowisk oraz minimalne wymagania kwalifikacyjne określi Rada Ministrów, a dla pracowników zatrudnianych na umowach o pracę – pracodawcy.
Ustawa likwiduje mianowanie jako szczególną podstawę zatrudnienia w samorządach. Od nowego roku jednostki samorządowe mogą zatrudniać na trzech podstawach prawnych: wyboru, powołania i umowy o pracę. Status pracownika mianowanego osób, którym został przyznany przed wejściem w życie ustawy, wygaśnie dopiero z końcem 2011 roku, a dotychczasowe stosunki pracy przekształcą się wówczas z mocy prawa w umowę o pracę na czas nieokreślony. Do tego momentu wobec takich osób należy stosować nową ustawę, ale z pewnymi wyjątkami dotyczącymi wynagrodzenia (które będzie się kształtować na dotychczasowych warunkach) oraz ustania stosunku pracy (
art. 55 ustawy).
Kolejną nowością jest przygotowawcza służba urzędników, która poprzedzi objęcie etatu urzędniczego i kierowniczego przez które nigdy wcześniej nie pracowały w jednostkach samorządowych na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub określony dłuższy niż sześć miesięcy i nie odbyły służby przygotowawczej zakończonej zdaniem egzaminu z wynikiem pozytywnym. Osoby takie otrzymają ofertę pracy na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, którą można rozwiązać za dwutygodniowym wyprzedzeniem. Jeśli nie zostaną zwolnione przez kierownika jednostki z tego obowiązku ( z uwagi na wiedzę lub umiejętności kandydata umożliwiające należyte wykonywanie obowiązków), odbędą trwającą do trzech miesięcy służbę przygotowawczą. Warunkiem dalszego zatrudnienia jest zdanie egzaminu oraz założenie ślubowania. Sposób przeprowadzania służby przygotowawczej i egzaminu określa w zarządzeniu kierownik jednostki samorządowej.
Nowa ustawa daje możliwość ominięcia procedury konkursu na stanowisko, np. gdy zaistnieje potrzeba zatrudnienia na zastępstwo z uwagi na usprawiedliwioną nieobecność podwładnego lub w przypadku awansowania osób, które już pracują w jednostkach samorządowych. Jest to związane z zawartą w art. 12 definicją wolnego stanowiska urzędniczego i wolnego kierowniczego stanowiska urzędniczego,czyli stanowiska, na które:
- zgodnie z ustawą albo w drodze porozumienia nie został przeniesiony inny pracownik samorządowy danej jednostki lub inny pracownik samorządowy zatrudniony na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym, mający kwalifikacje wymagane na danym stanowisku,
- nie został przeprowadzony nabór (konkurs),
- mimo odbycia konkursu nie został zatrudniony pracownik.
Wprowadzono trzy zmiany dotyczące samej procedury konkursów:
- zmiana terminu składania dokumentów przez kandydatów z 14 na minimum 10 dni od opublikowania ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej,
- obowiązek ujęcia w protokole liczby nadesłanych ofert na stanowisko, w tym spełniających wymagania, oraz podania składu komisji przeprowadzającej wybór,
- zmiana terminu opublikowania informacji o wyniku konkursu z 14 dni na „niezwłocznie”.
W przypadkach nieuregulowanych w ustawie akt ten odsyła do kodeksu pracy.